Hộ kinh doanh là mô hình kinh doanh phổ biến đối với cá nhân và hộ gia đình tại Việt Nam nhờ thủ tục đăng ký đơn giản và quy mô hoạt động linh hoạt. Tuy nhiên, để đăng ký thành lập hộ kinh doanh, cá nhân hoặc hộ gia đình cần đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ ai được quyền đăng ký hộ kinh doanh, điều kiện cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và các trường hợp không bắt buộc phải đăng ký theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Hộ kinh doanh cá thể là gì?
Hộ kinh doanh là hình thức kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên trong cùng một hộ gia đình đăng ký thành lập, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh.
Hộ kinh doanh thường được lựa chọn khi:
- Quy mô kinh doanh nhỏ hoặc vừa;
- Hoạt động kinh doanh chủ yếu tại một địa điểm;
- Chủ thể kinh doanh là cá nhân hoặc hộ gia đình.
So với doanh nghiệp, hộ kinh doanh có thủ tục đăng ký và chế độ quản lý đơn giản hơn, tuy nhiên chủ hộ phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với nghĩa vụ của hộ kinh doanh.
2. Ai được quyền đăng ký thành lập hộ kinh doanh năm 2026?
Theo quy định pháp luật hiện hành, cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình là công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của Bộ luật Dân sự có quyền đăng ký thành lập hộ kinh doanh.
Trường hợp hộ kinh doanh do nhiều thành viên hộ gia đình cùng đăng ký thành lập thì các thành viên phải lập văn bản ủy quyền cho một người đại diện làm chủ hộ kinh doanh. Văn bản ủy quyền này phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật.
3. Những trường hợp không được đăng ký hộ kinh doanh
Không phải mọi cá nhân đều có quyền thành lập hộ kinh doanh. Theo quy định tại khoản 2, Điều 82 của Nghị định 168/2025/NĐ-CP, các trường hợp sau không được đăng ký hộ kinh doanh:
- Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị tạm giam, đang chấp hành hình phạt tù, đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đang bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định;
- Người không được thành lập hộ kinh doanh theo quy định của luật.
4. Điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh
Theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP, hộ kinh doanh được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
- Ngành nghề kinh doanh không thuộc danh mục cấm đầu tư kinh doanh. Trường hợp kinh doanh ngành nghề có điều kiện thì phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành.
- Tên hộ kinh doanh được đặt theo đúng quy định.
- Có địa điểm kinh doanh hợp pháp.
- Hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh hợp lệ.
- Nộp đủ lệ phí theo quy định.
Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh là văn bản bằng bản giấy hoặc bản điện tử mà Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã cấp cho hộ kinh doanh, ghi lại thông tin đăng ký hộ kinh doanh do người thành lập hộ kinh doanh, hộ kinh doanh đăng ký. Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh.
5. Hồ sơ và thủ tục đăng ký hộ kinh doanh
Để đăng ký thành lập hộ kinh doanh, chủ hộ kinh doanh hoặc người được ủy quyền cần nộp hồ sơ đến cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã nơi đặt địa điểm kinh doanh.
Hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh bao gồm:
- Giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh.
- Văn bản ủy quyền của các thành viên hộ gia đình cho một người làm chủ hộ kinh doanh (nếu có).
Sau khi tiếp nhận hồ sơ đăng ký hộ kinh doanh, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã trao giấy tiếp nhận hồ sơ và hẹn trả kết quả, kiểm tra điều kiện cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh theo quy định tại khoản 2 Điều 85 Nghị định 168/2025/NĐ-CP. Trường hợp hồ sơ đủ điều kiện cấp, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã cấp Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và gửi thông báo về Cơ quan thuế quản lý trực tiếp hộ kinh doanh cho hộ kinh doanh trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ. Trường hợp hồ sơ không đủ điều kiện cấp, Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã thông báo bằng văn bản cho người nộp hồ sơ trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ. Thông báo phải nêu rõ lý do và các yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ..
6. Một số trường hợp không bắt buộc đăng ký hộ kinh doanh
Nhóm sản xuất nông nghiệp truyền thống
- Hộ gia đình sản xuất nông nghiệp
- Hộ gia đình sản xuất lâm nghiệp
- Hộ gia đình nuôi trồng, khai thác thủy sản (ngư nghiệp)
- Hộ gia đình làm muối
Nhóm kinh doanh nhỏ lẻ, không ổn định
- Bán hàng rong / bán dạo (không có địa điểm cố định)
- Bán quà vặt / hàng nước
- Buôn chuyến (mua hàng theo từng chuyến để bán lại)
Nhóm kinh doanh lưu động hoặc thời vụ
- Kinh doanh lưu động (xe đẩy, xe bán hàng di động, bán dạo)
- Kinh doanh thời vụ (chỉ kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định trong năm)
Nhóm dịch vụ nhỏ lẻ có thu nhập thấp
Ví dụ thường gặp:
- Đánh giày
- Bán vé số
- Sửa chữa nhỏ (xe, đồ điện, đồ gia dụng)
- Trông giữ xe
- Rửa xe
- Cắt tóc vỉa hè
- Chụp ảnh, vẽ tranh, dịch vụ nhỏ lẻ khác
Điều kiện quan trọng
Các đối tượng trên chỉ được miễn đăng ký hộ kinh doanh khi:
- Thu nhập ở mức thấp theo quy định của UBND tỉnh/thành phố nơi kinh doanh;
- Không kinh doanh ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Lưu ý: Dù thuộc nhóm được miễn đăng ký, cá nhân/hộ gia đình vẫn có quyền đăng ký hộ kinh doanh nếu có nhu cầu để hoạt động ổn định hoặc mở rộng quy mô.
7. Một số lưu ý pháp lý khi thành lập hộ kinh doanh
Theo quy định pháp luật hiện hành, mỗi cá nhân hoặc thành viên hộ gia đình chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trên phạm vi toàn quốc. Đồng thời, người đứng tên hộ kinh doanh không được đồng thời là chủ doanh nghiệp tư nhân hoặc thành viên hợp danh của công ty hợp danh, trừ trường hợp được sự chấp thuận của các thành viên hợp danh còn lại.
Bên cạnh đó, chủ hộ kinh doanh phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với các nghĩa vụ phát sinh từ hoạt động kinh doanh. Vì vậy, trước khi lựa chọn mô hình hộ kinh doanh, cá nhân hoặc hộ gia đình cần tìm hiểu kỹ các quy định pháp luật liên quan để hạn chế rủi ro pháp lý.
Trên thực tế, việc thành lập hộ kinh doanh tuy có thủ tục tương đối đơn giản nhưng vẫn có thể phát sinh rủi ro nếu hồ sơ hoặc quy trình đăng ký không thực hiện đúng quy định pháp luật.
Đội ngũ luật sư tại Luật YBS sẵn sàng hỗ trợ khách hàng:
- Tư vấn điều kiện thành lập hộ kinh doanh;
- Chuẩn bị hồ sơ đăng ký;
- Thực hiện thủ tục thành lập nhanh chóng, đúng quy định pháp luật.
Nếu bạn đang có nhu cầu thành lập hộ kinh doanh hoặc cần tư vấn các vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động kinh doanh cá thể, hãy liên hệ với Luật YBS để được hỗ trợ kịp thời và hiệu quả.
